O probiotykach
1. CO TO SĄ PROBIOTYKI?
Nazwa probiotyk pochodzi od greckiego zwrotu „Pro bios” -> dla życia. Aktualna definicja probiotyków została podana w raporcie Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Organizacji ds. Żywności i Rolnictwa (FAO) w 2002 roku i określa je jako żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wywierają korzystne działanie w organizmie gospodarza.
Opierając się na powyższej definicji:
• probiotyki to żywe mikroorganizmy – informacja o żywotności komórek bakteryjnych powinna być podana na opakowaniu,
• aby probiotyki wywierały korzystne działanie muszą być podawane w odpowiednich ilościach, potwierdzonych badaniami. Uznaje się, że minimalna zawartość to 109 CFU (CFU - jednostka formująca kolonię), czyli 1 miliard komórek.
Człowiek jest ekosystemem zamieszkanym przez miliony mikroorganizmów, które mają zapewniać mu prawidłowe funkcjonowanie i chronić przed rozwojem stanów chorobowych. Dlatego zostały określone dodatkowe wytyczne, jakie musi spełniać mikroorganizm, aby można było przypisać mu właściwości probiotyczne.
Każdy probiotyk powinien mieć:
• dokładnie określony rodzaj, gatunek, szczep np.:
• badania mikrobiologiczne i kliniczne potwierdzające skuteczność i bezpieczeństwo stosowania,
• pochodzenie ludzkie,
• szczep probiotyczny powinien być wyizolowany z populacji, w której jest stosowany, czyli w naszym przypadku z populacji polskiej.
2. ZASTOSOWANIE
Do bakterii probiotycznych należą głównie bakterie z rodzaju Lactobacillus produkujące kwas mlekowy, stąd też nazywane są bakteriami kwasu mlekowego lub częściej, ze względu na wygląd, pałeczkami kwasu mlekowego. W ekosystemie pochwy u zdrowej kobiety można zidentyfikować ok. 100 różnych gatunków bakterii z rodzaju Lactobacillus.
Korzystne działanie bakterii probiotycznych na organizm gospodarza może zachodzić na drodze różnych mechanizmów:
• zakwaszają środowisko poprzez produkcję kwasu mlekowego i w ten sposób hamują rozwój bakterii chorobotwórczych (większość mikroorganizmów nie ma zdolności rozwoju w kwaśnym pH),
• produkują substancje skierowane przeciwko drobnoustrojom chorobotwórczym, które hamują ich wzrost i
rozwój (np. nadtlenek wodoru, bakteriocyny),
• konkurują z mikroorganizmami patogennymi o miejsce na powierzchni komórek gospodarza, przez co ograniczają kolonizację m.in. nabłonka pochwy i jelit przez bakterie chorobotwórcze,
• współzawodniczą z mikroorganizmami chorobotwórczymi o składniki odżywcze,
• regulują aktywność układu immunologicznego.
Należy pamiętać, że probiotyki są bardzo wrażliwe na działanie szkodliwych substancji i łatwo może dojść do zaburzenia ich równowagi. Najczęstszą przyczyną znaczącej redukcji ich liczebności jest kuracja antybiotykowa. Działanie tych leków polega na niszczeniu wszystkich bakterii, zarówno tych patogennych, jak i tych niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Przywrócenie odpowiedniej ilości bakterii probiotycznych po antybiotykoterapii może zająć organizmowi nawet kilka miesięcy!
Probiotyki warto stosować, gdyż ich obecność i namnażanie się chroni przed nadmiernym rozwojem patogenów, a nawet może je eliminować, przyczyniając się do utrzymania równowagi mikrobiologicznej.
3. MIKROFLORA POCHWY
Mikroflora pochwy to mikroorganizmy, które w naturalny sposób żyją i rozmnażają się w środowisku pochwy. Jednym z najważniejszych komponentów naturalnej mikroflory pochwy są bakterie z rodzaju Lactobacillus, które stanowią około 95% jej składu. Na mikroflorę pochwy mogą wpływać hormony, głównie estrogeny. Pod wpływem tego hormonu w komórkach nabłonka pochwy gromadzone są duże ilości cukru - glikogenu. Stanowi on substrat pokarmowy dla bakterii z rodzaju Lactobacillus, które przekształcają go w kwas mlekowy - stąd określenie tych bakterii „pałeczki kwasu mlekowego”.
Produkowany przez bakterie z rodzaju Lactobacillus kwas mlekowy jest odpowiedzialny za utrzymanie właściwego pH pochwy. Kwaśne środowisko, powstające dzięki obecności pałeczek kwasu mlekowego, ogranicza wzrost mikroorganizmów chorobotwórczych. W pochwie zdrowej kobiety występuje duża ilość baterii z rodzaju Lactobacillus - w jednym gramie wydzieliny z pochwy znajduje się 108-109 CFU bakterii, (czyli od 100 milionów do 1 miliarda komórek).
W pochwie zdrowych kobiet, obok bakterii Lactobacillus, występują również drobnoustroje potencjalnie chorobotwórcze. W warunkach naturalnych zachowany jest stan równowagi pomiędzy tymi drobnoustrojami, a pałeczkami kwasu mlekowego. Zatem naturalna mikroflora pochwy stanowi swojego rodzaju barierę ochronną, a jej zaburzenie może skutkować powstaniem stanów zapalnych pochwy i rozwojem stanów chorobowych.
4. ZABURZENIA MIKROFLORY POCHWY
Istnieje szereg czynników, które mogą prowadzić do zmniejszenia ilości pałeczek kwasu mlekowego w pochwie, a tym samym powodować infekcje dróg rodnych.
Do głównych czynników zaburzających należy:
• antybiotykoterapia, pod wpływem której zniszczeniu ulegają nie tylko bakterie chorobotwórcze, ale także dobroczynne pałeczki kwasu mlekowego. Sprawia to, że pH pochwy rośnie, co ułatwia namnażanie bakterii chorobotwórczych,
• wahanie poziomu hormonów np. podczas ciąży, menstruacji, menopauzy, ale również w wyniku stosowania antykoncepcji lub HTZ (hormonalnej terapii zastępczej),
• nieprawidłowe nawyki higieniczne, zarówno za mała dbałość o higienę jak i nadmierna higienizacja,
• częste zmiany partnerów seksualnych,
• stres, przemęczenie, osłabienie,
• zabiegi i operacje w obrębie układu moczowo-płciowego,
• częste podróże i związane z tym zmiany klimatu, wody, korzystanie z toalet publicznych,
• korzystanie z saun, jacuzzi, pływalni czy kąpielisk.
Reakcja na powyższe czynniki jest bardzo indywidualna. Niektóre kobiety są bardziej podatne na zaburzenia mikroflory pochwy, co objawia się nawracającymi uciążliwymi infekcjami. Dane statystyczne podają, że 75% kobiet przynajmniej raz w życiu przechodzi infekcję w obrębie okolic intymnych.
Jeśli obserwujesz u siebie predyspozycje do nawracających infekcji lub wiesz, że w danych sytuacjach jesteś bardziej narażona warto zadbać o profilaktykę i stosować preparaty zawierające pałeczki kwasu mlekowego.
