Mammografia
Jest to badanie radiologiczne wykorzystujące promieniowanie Roentgena. Ma na celu szybkie wykrywanie zmian patologicznych lub nowotworowych w piersiach. Badanie wykonywane jest przy pomocy specjalistycznego sprzętu, nazywanego mammografem. Dawka promieniowania używana do badania jest mała. Jest to tzw. promieniowanie miękkie, więc badanie jest bezpieczne, jednak nie powinny go wykonywać kobiety w ciąży. Mammografię zaleca się profilaktycznie szczególnie po 40 roku życia.
Przebieg badania
Badanie jest oczywiście bezbolesne, przeprowadzane przez technika radiologa. Zasady badania są podobne jak podczas klasycznego „prześwietlania”:
- Należy rozebrać się od pasa w górę.
- Na płycie układamy piersi, najpierw jedną, potem drugą, a technik radiolog dociska je z góry drugą płytą.
- Następnie zmienia się położenie płyt tak, aby każda pierś została objęta również z boku.
- W takiej pozycji należy wytrzymać kilka sekund bez ruchu, gdyż wtedy robione jest zdjęcie.
- Po badaniu otrzymuje się kliszę z dołączonym opisem lekarza.
Mammografię uważa się za cenną metodę wykrywania raka piersi (najczęstszego u kobiet nowotworu złośliwego) oraz innych nieprawidłowości. W przypadku raka sutka skuteczność tej metody jest oceniana na 80-95%.
Kolejnym rodzajem badania piersi jest USG czyli ultrasonografia
W USG obraz powstaje dzięki ultradźwiękom wysyłanym przez aparat do ultrasonografii. Ultradzwięki odbijają się od tkanek pozwalając uzyskać obraz w czasie rzeczywistym. Badanie jest nieszkodliwe dla zdrowia, nie ma przeciwwskazań, również w ciąży.
Przebieg badania
- Powinno być poprzedzone wywiadem lekarskim.
- Wykonywane jest w pozycji leżącej.
- Do badania należy się rozebrać, aby lekarz mógł posmarować pierś żelem.
-W trakcie badania po każdej piersi przesuwana jest głowicą USG z dołu do góry, z góry na dół i na boki; badane są też doły pachowe w celu sprawdzenia prawidłowości węzłów chłonnych.
Warto pamiętać, że same możemy i powinnyśmy badać piersi. Obserwując siebie możesz dość wcześnie wykryć pojawiające się nieprawidłowości i zgłosić się do lekarza.
Samobadanie piersi
Samodzielne badanie piersi jest tanią i prostą metodą wczesnego wykrywania guzków i innych nieprawidłowości w piersiach. Badanie powinno przeprowadzać się ok. tydzień po menstruacji, warto jest sobie wyznaczyć jeden dzień w miesiącu kiedy będziesz to robić.
1. Oglądanie stanu piersi.
Zacznij od obejrzenia piersi w pozycji stojącej przed lustrem na tyle dużym aby obejmowało sylwetkę od pasa w górę. Piersi należy oglądać w kilku "pozycjach":
- z rękami na biodrach,
- z rękami podniesionymi do góry,
- z rękami opuszczonymi wzdłuż tułowia,
- w pozycji pochylonej.
W każdej pozycji oceniamy kształt i symetrię całych piersi oraz dołów pachowych. Należy zwrócić uwagę na kształt, wielkość piersi, ich ułożenie (niskie, wysokie) i konsystencję. Następnie należy obejrzeć skórę, zwracając uwagę na rozstępy, przebarwienia, włosy. Ważna jest również ocena otoczek brodawkowych, ich kształtu i wielkości oraz ocena brodawek.
2. Badanie dotykowe można przeprowadzić w pozycji stojącej np. pod prysznicem oraz leżącej np. przed pójściem spać.
W czasie samobadania należy:
- dotykać skóry piersi całą długością palców, a badać opuszkami palców;
- trzeba rozpoczynać badanie zawsze w tym samym miejscu;
- wykonywać zawsze pełne samobadanie, tj. badać pierś, okolicę: nad- i podobojczykową oraz pachową;
- oceniać brodawkę, otoczkę brodawkową, skórę i miąższ piersi.
Zdrowa pierś powinna mieć konsystencję (strukturę) rozluźnionego pośladka i być zbudowana tak jak to widać na zdjęciu poniżej:
Jeśli podczas badania wyczujesz zgrubienie przypominające konsystencją i sprężystością gałkę oczną jest to najprawdopodobniej torbiel, natomiast jeśli zaobserwujesz miejsce na piersi z ograniczoną ruchomością skóry a nad nim wyczujesz stwardnienie przypominające chrząstki nosa masz najprawdopodobniej do czynienia z guzkiem. Pamiętaj, że samobadanie piersi to badanie wstępne, a nie diagnoza. W każdej niepokojącej sytuacji należy zgłosić się do lekarza i poddać dokładnym badaniom.
Na zdjęciu w ujęciu procentowym miejsca najczęstszego występowania nowotworu piersi:
Przeprowadzając badanie dotykowe warto posługiwać się metodą kwadratów lub tarczy zegara.
W metodzie kwadrantów pierś dzielimy na 4 kwadranty przeprowadzając dwie linie krzyżujące się na brodawce: poziomą i pionową (jak na zdjęciu). W ten sposób powstają cztery kwadranty: dwa zewnętrzne i dwa wewnętrzne. Ponadto osobno wyróżniamy brodawkę oraz dół pachowy.
W metodzie zegara badanie wykonujemy dotykając pierś tak, jakby tarcza była położona na danej piersi np. Godz. 2 na prawej piersi równa się usytuowaniu zmiany na godz. 10 w lewej piersi.
Przebieg dotykowego samobadania piersi.
Rozpoczynając badanie należy położyć się wygodnie na plecach i podłożyć prawą rękę pod głowę: zwiększymy wtedy dostęp do piersi podczas badania. Kobiety o dużym biuście mogą podłożyć poduszkę pod lewy bark. Badanie prawej piersi wykonuje się lewą ręką trzymając dłoń równolegle do powierzchni skóry i dotykając pierś całą powierzchnią dłoni, a nie tylko końcem palców. Aby badanie było skuteczne należy mocno uciskać pierś. Pamiętaj że badanie wykonuje się analogicznie dla drugiej piersi.
Samobadanie piersi dotykowe polega na wykonywaniu określonych ruchów:
1.Ruchy w kształcie okręgów
- Badanie rozpoczyna się od zatoczenia największego koła po obwodzie piersi, wykonując przy tym małe kółka prostopadle do kierunku ruchu i przesuwając się zgodnie z ruchem wskazówek zegara aż do brodawki.
2.Ruchy promieniste
- Należy podzielić pierś podobnie do tarczy zegara i przesuwać dłoń od brodawki w kierunku godziny 12, a następnie 1, 2, 3 itd., zataczając niewielkie koła, aż zostanie zbadana cała pierś.
3.Ruchy góra - dół
- Pierś dzielimy na wąskie pionowe paski, a następnie kieruje się ruch ręki na przemian do góry i do dołu zataczając małe koła. Powtarzając ten manewr pokrywamy w ten sposób całą powierzchnię badanego gruczołu.
Zwróć szczególną uwagę na:
- bardziej niż dotychczas widoczne przez skórę naczynia żylne,
- zmiany w kolorze lub strukturze skóry,
- zmiany wielkość lub kształtu jednej z piersi,
- dołki, zaciągnięcia lub owrzodzenia brodawki bądź skóry na piersi a także zmiany kształtu lub zarysu brodawki,
- zmiany w wyglądzie brodawek, takie jak np. zaczerwienienia, strupki, wciągnięcia, łuszczenia naskórka,
- krwawienie lub wyciek wydzieliny z brodawek,
- obrzęk ramienia,
- skórę podobna do "skórki pomarańczy",
- obecność nowego guzka, który nie znika po miesiączce i nie reaguje na zmiany hormonalne cyklu menstruacyjnego.
Zalecenia profilaktyczne Polskiego Komitetu Zwalczania Raka dla kobiet dotyczące wczesnego wykrywania raka gruczołu piersiowego:
